november-december 2025 | nr 6

• De VN omarmt kolonialisme: een analyse van het mandaat van de Veiligheidsraad voor het Amerikaanse koloniale bestuur van Gaza (pp. 4-6).
• Hoe Trumps plan voor Gaza de EU een mooi excuus gaf om niets te doen (pp. 7-8).
• Gaza: achter de ‘Gele Lijn’ bevinden zich anti-HAMAS milities en bendes die door Israel worden gefinancierd en bewapend (pp. 9-11).
• Overtuigend bewijs dat Israel plunderaars van hulpkonvooien in Gaza steunde, zegt historicus (pp. 12-13).
• Gaza: de dreiging van opdeling (pp. 14-15).
• De genocide in Gaza is een oorlog tegen de demografie van Groot-Israel (pp. 16-19).
• Israels oorlog tegen voortplanting in Gaza (pp. 20-23).
• In Haifa vereist ‘co-existentie’ zwijgen over de oorlogsmisdaden van Israel (pp. 24-27).
• Israelische soldaten klappen uit de school over het doden van burgers in Gaza (pp. 28-29).
• Israelische inlichtingendata: slechts 1 op de 4 gevangenen in Gaza is een militant (pp. 30-34).
• Palestijnen worden zonder aanklacht vastgehouden een ondergrondse gevangenis in Israel (pp. 35-37).
• Tegenstrijdige verhalen van Israelische artsen over behandeling Palestijnse gevangenen in Sde Teiman (pp. 38-43).
• Uit nieuwe gegevens blijkt dat sinds 7 oktober 98 Palestijnen in Israelische gevangenschap zijn omgekomen (pp. 44-47).
• In Israel is ook de oppositie tegen Netanyahoe loyaal aan de koloniale consensus (pp. 48-51).
• Zionistisch-links: misplaatste hoop om het imago van Israel te redden (pp. 52-54).
• De Israelische oppositie smeedt plannen om opnieuw aan de macht te komen, maar blijft zelf haar ergste vijand (pp. 55-58).
• Netanyahoes ‘super-Sparta’-waanidee: Israel op weg naar een gemilitariseerd isolement (pp. 59-61).
• Index Soemoed jaargang 53 (2025)

De Palestijnen in de Strook van Gaza zijn sinds 7 oktober 2023 doelwit van een geïntensiveerde politiek van etnische zuivering en van genocide door Israel. Sinds jaren heeft Gaza gefungeerd als een ‘proeftuin’ voor Israels geavanceerde repressietechnieken en repressie-tools. Met het verhandelen van de verworven ‘expertise’ is vervolgens elders in de wereld veel geld verdiend. Al doende verlegt Israel grenzen – niet alleen internationaalrechtelijk. Tel Aviv kan daarmee (blijven) wegkomen en stelt zo mondiaal nieuwe standaarden.

Genocide omvat veel meer dan grootschalig fysiek geweld tegen non-combattanten (burgers). Andere ‘-cide’s’ dragen daaraan evenzeer bij. Zoals een doelgerichte politiek van uithongering (waarvan de desastreuze effecten zich vooral bij jongeren de rest van hun levens zullen doen voelen), domicide (het doelbewust en systematisch vernietigen van een woongebied om dit zo onbewoonbaar te maken), medicide (de volledige of gedeeltelijke vernietiging van een gezondheidszorgsysteem zodat zieken en gewonden niet langer behandeld kunnen worden) en scholasticide (de opzettelijke massale vernietiging van de onderwijsinfrastructuur; van lagere- en middelbare scholen tot aan universiteiten die een samenleving op achterstand stelt). Indringende beelden van al deze vormen van ‘-cide’s’ hebben wij de afgelopen twee jaar in Gaza voorbij zien komen. Binnen de publieke opinie hebben deze een grote schok teweeg gebracht. Zij zullen Israel blijven najagen.

In dit nummer van Soemoed wordt gewezen op nog een andere, minder bekende  ‘-cide’: reprocide. Reprocide is, in de woorden van Hala Shoman van de Universiteit van Newcastle, ‘het systematisch aanvallen van de reproductieve gezondheid van een gemeenschap met de bedoeling haar toekomst te elimineren.’ Zie haar bijdrage daarover in dit nummer van Soemoed.

In zijn voortgaande genocidale oorlog in Gaza bedient Israel zich van reprocide. Zo trof in december 2023 een Israelische raket [toch zo ‘befaamd’ om de precisie ervan] de grootste vruchtbaarheidskliniek van Gaza, het Al-Basma IVF Centre. Die ene explosie vernietigde meer dan 4000 embryo’s en 1000 flesjes sperma en onbevruchte eicellen. Bahaeldeen Ghalayini, de vrouwenarts die de kliniek had opgericht, vatte de gevolgen van de aanval in een interview met Reuters als volgt samen: ‘5000 levens met één granaat.’

Weer een andere dimensie van de voortgaande genocide in Gaza, is de inmiddels tot stand gebrachte opdeling van het grondgebied in twee delen, die van elkaar gescheiden zijn door een met grote gele betonblokken gemarkeerde ‘Gele Lijn’. De ene helft van het grondgebied is volledig in handen van de Israelische bezettingsmacht. Het gaat om een vrijwel volledig verwoest gebied (domicide/medicide/scholasticide) dat is ontvolkt. In de andere helft zitten rond 2 miljoen, overwegend ontheemde Palestijnen samengepakt.

Laten wij in dit verband de cijfers er nog eens bijhalen: de oppervlakte van de Strook van Gaza is 1,5 die van het Waddeneiland Texel. Met 2 miljoen inwoners was het vóór 7 oktober 2023 al een van de dichtstbevolkte gebieden ter wereld. Inmiddels zitten die 2 miljoen nu dus samengepakt op de helft van het eerdere oppervlak. De meeste landbouwgrond bevindt zich buiten deze helft van het grondgebied. De huisvesting bestaat in de meeste gevallen uit tenten en inderhaast opgetrokken bouwsels. Voorzieningen zijn er nauwelijks nog (domicide/medicide/scholasticide). Voor overleving is men volledig afhankelijk van hulpverlening van buitenaf. Israel bepaalt wat er aan goederen binnenkomt. Kortom: alle voorwaarden voor een voortgaande genocide zijn daarmee aanwezig.

In dit nummer van Soemoed zet de Amerikaans-Palestijnse hoogleraar Joseph Massad (Columbia Universiteit, New York) uiteen hoe de ontwikkelingen van de afgelopen twee jaar vanuit historisch perspectief moeten worden bezien: ‘De genocide in Gaza is een oorlog tegen de demografie van Groot-Israel’. Anders gezegd: tegen de achtergrond van een voor Israel ongunstige verschuiving van de demografische verhoudingen tussen joodse Israeli’s en Palestijnen in het gebied dat zich uitstrek van de rivier de Jordaan tot aan de Middellandse Zee, leek ‘7 oktober’ Tel Aviv een unieke gelegenheid te bieden om een volgende fase in de etnische zuivering van Palestina door te voeren – samen met verovering van de grond van oudsher hoofdagendapunt van het zionistische, vestigings-koloniale project in Palestina.

Israel mag er dan vooralsnog niet in geslaagd zijn de inwoners van Gaza massaal naar buurland Egypte te verdrijven – die plannen zijn gestuit op krachtig verzet van Cairo, maar ook van Jordanië en ‘de internationale gemeenschap’ (geen nieuwe ‘vluchtelingencrisis’ !) – het nagestreefde doel is daarmee nog niet van de baan. Door de omstandigheden voor de Palestijnen in Gaza onleefbaar te houden, wordt door Tel Aviv inmiddels ingezet op ‘vrijwillig vertrek’. Alleen al om de druk op de ketel te houden, zal de genocide in Gaza doorgaan.

In dit nummer Soemoed staan wij verder uitvoerig stil bij het lot van mannelijke Palestijnse politieke gevangenen in Israelische gevangenissen. Het overgrote deel van hen is na 7 oktober 2023 in Gaza op willekeurige basis opgepakt, zonder aanklacht opgesloten en binnen de gevangenis aan een schrikbewind onderworpen geweest. Tenminste 100 van hen hebben dat niet overleefd. De compromitterende rol van Israelische artsen in Israelische gevangenissen komt daarbij tevens aan bod.

Ten slotte staan wij stil bij joods-Israelische oppositie in de Knesset (parlement) tegen het regime van Benjamin Netanyahoe. Tussen deze mogen er dan grote verschillen van mening zijn over de rechts-extremistische, ondemocratische, binnenlandse agenda van de premier, de Franse politicoloog Thomas Vescovi wijst er in dit nummer van Soemoed op dat die oppositie daarnaast net zo loyaal is aan de koloniale consensus als de regering-Netanyahoe zelf. Daarmee heeft zij geen uitweg te bieden uit de almaar aanscherpende confrontatie met de Palestijnen – in Gaza, op de Westelijke Jordaanoever (inclusief Oost-Jeruzalem) en in Palestina’48/Israel – die samen de helft van alle bewoners van het gebied als geheel vormen. Van een eventuele politieke wisseling van de wacht in Israel hebben Palestijnen van die oppositie dan ook niets te verwachten.

Craig Mokhiber

De steun van de Veiligheidsraad voor het Gaza-plan van president Donald Trump negeert het internationaal recht, straft de Palestijnen en beloont degenen die voor genocide verantwoordelijk zijn.

Ruim twee jaar na het begin van de genocide in Palestina heeft de VN-Veiligheidsraad eindelijk actie ondernomen. Maar in plaats van op te treden om het internationaal recht te handhaven, de slachtoffers te beschermen en de daders ter verantwoording te roepen, heeft deze een resolutie aangenomen die openlijk de belangrijkste bepalingen van het internationaal recht negeert, de slachtoffers verder berooft van hun macht en straft en de daders beloont en meer macht geeft.

Het meest verontrustende is dat de controle over Gaza en de overlevenden van de genocide wordt overgedragen aan de Verenigde Staten – een medeplichtige aan de genocide – en dat het Israelische regime wordt betrokken bij de besluitvorming. Volgens het plan krijgen de Palestijnen zèlf geen inspraak in beslissingen over hun eigen rechten, bestuur en leven.

Door deze resolutie aan te nemen, is de Raad in feite een mechanisme van Amerikaanse onderdrukking geworden, een instrument voor de voortdurende onwettige bezetting van Palestina en een medeplichtige aan de genocide door Israel.

Sinds de VN in 1947, tegen de wil van de inheemse bevolking, Palestina verdeelde en daarmee de weg vrijmaakte voor de al 80 jaar voortgaande Nakba (Catastrofe), heeft de VN niet meer op zo’n schaamteloos koloniale wijze gehandeld – juridische gezien ultra vires, wat hier wil zeggen buiten de bevoegdheid van de Raad om – en zo roekeloos de rechten van een volk met voeten getreden.

een resolutie uit de hel

Op maandag 17 november heeft de VN-Veiligheidsraad een voorstel van de Verenigde Staten aangenomen om de controle over de Strook van Gaza over te dragen aan een door Washington geleid koloniaal orgaan, genaamd ‘The Board of Peace’ (de Vredesraad), en tegelijkertijd een door de Verenigde Staten geleide bezettingsmacht in te zetten, genaamd ‘The International Stabilization Force’ (de Internationale Stabilisatiemacht). Beide zullen in laatste instantie verantwoording afleggen aan Trump zelf. En beide zullen functioneren in overleg met het Israelische regime.

In wat lang zal worden herinnerd als een dag van schande voor de VN, hebben Rusland en China zich weliswaar van stemming onthouden, maar geen gebruik gemaakt van hun vetorecht. Verder had geen enkel lid van de Veiligheidsraad de moed, de principiële opstelling of het respect voor het internationaal recht om te stemmen tegen wat alleen maar kan worden gezien als een Amerikaans koloniaal schandaal, een bekrachtiging van genocide en een flagrante schending van de beginselen van het VN-Handvest.

De resolutie verwerpt impliciet een reeks recente bevindingen van het Internationaal Gerechtshof (ICJ, gevestigd in het Vredespaleis in Den Haag), ontkent openlijk het recht van de Palestijnen op zelfbeschikking en versterkt de straffeloosheid van het Israelische regime, zelfs nu de genocide voortduurt.

Ondanks de bevinding van het ICJ dat het Palestijnse volk recht heeft op zelfbeschikking op zijn grondgebied, ontneemt de resolutie de Palestijnen dat recht en geeft zij vijandige buitenlandse machten de bevoegdheid om over hen te heersen.

En ondanks de uitspraak van het ICJ dat de Palestijnen niet met hun onderdrukkers over hun rechten hoeven te onderhandelen en dat geen enkele overeenkomst of politiek proces boven die rechten kan gaan, maakt de resolutie die rechten ongeldig en maakt deze ondergeschikt aan het oordeel van de Verenigde Staten aan Israel en aan andere partners.

Zelfs temidden van een voortgaande genocide door een apartheidsregime wordt nergens in de resolutie melding gemaakt van de misdaden van genocide, apartheid of kolonisatie, van de duizenden Palestijnen die nog altijd in Israelische martel- en vernietigingskampen worden vastgehouden of van de beginselen van verantwoordingsplicht voor daders of schadevergoeding voor slachtoffers.

Israel hoeft evenmin te voldoen aan zijn wettelijke verplichtingen tot compensatie en herstelbetalingen, aangezien die verantwoordelijkheid in plaats daarvan wordt overgedragen aan internationale donoren en internationale financiële instellingen, wat neerkomt op een miljardenreddingsoperatie voor het Israelische regime. Kortom, de resolutie garandeert de volledige straffeloosheid van het Israelische regime en bevordert bovendien de normalisering ervan.

een koloniaal bestuur

De resolutie verwelkomt, onderschrijft en annexeert zelfs het alom in diskrediet geraakte Trump-Plan (versie van 29 september) en roept alle partijen op om dit in zijn geheel uit te voeren, zonder alle problematische bepalingen ervan te noemen.

Het machtigt de door Trump geleide ‘Vredesraad’ om te fungeren als de overgangsregering die heel de Strook van Gaza bestuurt, alle diensten en hulp controleert, het verkeer van mensen in en uit Gaza controleert en het kader, de financiering en de wederopbouw van Gaza in handen heeft. Het houdt een gevaarlijk breed geformuleerde machtiging in voor ‘alle andere taken die nodig kunnen zijn’. Verder verleent het Trumps ‘Vredesraad’ een vergaande bevoegdheid om naar eigen goeddunken ongedefinieerde ‘operationele entiteiten’ en ‘transactionele autoriteiten’ op te richten.

De resolutie voorziet zelfs in een quisling-orgaan van Palestijnse technocraten die orders ontvangen van, en rapporteren aan Trumps ‘Vredesraad’ – op hun eigen grondgebied. [Vidkun Quisling (1887-1945) was een Noorse nationaalsocialist en nazi-collaborateur; red.] In een duidelijke schending van het internationaal recht verwerpt zij Palestijnse controle over het eigen grondgebied in Gaza, totdat Trump en zijn medestanders besluiten dat het Palestijns Nationaal Gezag (PNA; Ramallah, op de bezette Westelijke Jordaanoever) heeft voldaan aan de hervormingsvereisten die door Trump zèlf en door het eveneens verfoeilijke ‘Frans-Saoedische Voorstel’ zijn vastgesteld. Ten slotte bevat de reslolutie geen enkele toezegging inzake Palestijnse onafhankelijkheid of soevereiniteit.

In plaats daarvan – in directe tegenspraak met de bevindingen van het ICJ – zet de resolutie de zaak van Palestijnse vrijheid en zelfbeschikking terug met een vage, hypergekwalificeerde en vrijblijvende zin die luidt dat nadat de door Trump geleide organen hebben besloten dat de Palestijnen aan ondefinieerde ‘hervormings- en ontwikkelingscriteria’ hebben voldaan, ‘de voorwaarden eindelijk aanwezig kunnen zijn voor een geloofwaardig pad naar Palestijnse zelfbeschikking en staatkundigheid’.

Elk sprankje hoop op vooruitgang dat onder die omstandigheden nog overblijft, wordt uiteindelijk de grond in geboord door de genadeslagbepaling dat elk proces dat tot die doelen leidt, door de Verenigde Staten zelf moet worden gecontroleerd. Met andere woorden, de VN-Veiligheidsraad heeft Washington, de belangrijkste sponsor van het Israelische regime en medeplichtig aan de genocide, een vetorecht toegekend over het zelfbeschikkingsrecht van de Palestijnen.

De resolutie biedt zelfs geen hoop dat er een einde zal komen aan de systematische ontberingen van het Palestijnse volk in Gaza. Hoewel het ICJ heeft verklaard dat de beperkingen op humanitaire hulp moeten worden opgeheven, onderstreept de resolutie alleen ‘het belang van’ die humanitaire hulp. Zij eist geen onbelemmerde stroom en distributie ervan.

een proxy-bezettingsmacht

De resolutie mandateert verder een gewapende proxy-bezettingsmacht, de zogeheten ‘Internationale Stabilisatiemacht’, om te opereren onder de door Trump geleide ‘Vredesraad’. Deze macht krijgt een door de ‘Vredesraad’ goedgekeurd commando en zal expliciet samenwerken met Israel, de pleger van de genocide (en met Egypte).

De leden ervan moeten worden geïdentificeerd ‘in samenwerking met’ het Israelische regime en het moet samenwerken met het regime om de Palestijnse overlevenden in Gaza onder controle te houden.

De ‘Internationale Stabilisatiemacht’ krijgt de opdracht om de grenzen te beveiligen (dat wil zeggen de Palestijnen op te sluiten), de veiligheidssituatie in Gaza te stabiliseren (dat wil zeggen elk verzet tegen bezetting, apartheid of genocide te onderdrukken), Gaza te demilitariseren (maar niet door het Israelische regime), de militaire verdedigingscapaciteit van Gaza te vernietigen (maar niet die van Israel), de wapens van het Palestijnse verzet buiten gebruik te stellen (maar niet die van het Israelische regime), de Palestijnse politie op te leiden (om het Palestijnse volk in Gaza te controleren) en te werken aan de (snode) doelstellingen van het ‘Alomvattende (Trump) Plan’.

De troepenmacht heeft verder de opdracht om ‘burgers te beschermen’ en humanitaire hulp te verlenen, voor zover de Verenigde Staten daarmee instemmen (of geneigd zijn te doen). Dat een dergelijke troepenmacht, die met Israel moet samenwerken, niets zou doen om zich te verzetten tegen de Israelische agressie en aanvallen op burgers, zou inmiddels echter duidelijk moeten zijn.

De troepenmacht is er om ‘toe te zien op het staakt-het-vuren’, een door de Washington gegarandeerd staakt-het-vuren dat sinds de afkondiging ervan dagelijks voortdurende Israelische aanvallen op Gaza mogelijk heeft gemaakt (waarbij honderden Palestijnen zijn omgekomen en er enorme verwoestingen aan de civiele infrastructuur zijn aangericht), maar dat geen vergelding door het Palestijnse verzet tolereert. Het is dan ook veilig om aan te nemen dat elke controle op het staakt-het-vuren door een dergelijke troepenmacht voornamelijk gericht zal zijn op de Palestijnse kant – en niet op het Israelische regime.

Met andere woorden, de missie van deze proxy-bezettingsmacht is om de bevolking die het slachtoffer is van de genocide te controleren, in bedwang te houden en te ontwapenen – niet het regime dat deze genocide pleegt – en om de veiligheid te waarborgen – niet voor de slachtoffers van de genocide, maar voor de daders ervan.

In nog een andere verbijsterende schending van het internationaal recht machtigt de resolutie de Israelische regeringstroepen om Gaza (onrechtmatig) bezet te houden totdat de door de Verenigde State geleide ‘Vredesraad’ en de Israelische legerleiding gezamenlijk anders besluiten. In ieder geval bepaalt de resolutie dat de Israelische Strijdkrachten in Gaza kunnen blijven om daar een ‘veiligheidszone’ voor onbepaalde tijd te bezetten.

Ten slotte krijgen zowel de koloniale ‘Vredesraad’ als zijn proxy-bezettingsmacht, de ‘Internationale Stabilisatiemacht’’ een mandaat van twee jaar, met de mogelijkheid van verlenging in overleg met Israel (en Egypte), maar niet met Palestina.

De waanzin van de joodse kolonisatoren

Het behoeft geen betoog dat deze resolutie is afgewezen door het Palestijnse maatschappelijk middenveld – zo ongeveer alle Palestijnse politieke en verzetsgroepen – door mensenrechtenverdedigers en wereldwijd door deskundigen op het gebied van het internationaal recht.

Volgens het internationaal recht is de bezetting van Palestina onwettig, heeft het Palestijnse volk recht op zelfbeschikking en heeft dit volk het recht om zich te verzetten tegen buitenlandse bezetting, koloniale overheersing en racistische regimes, zoals dat van Israel. De resolutie poogt niet alleen deze rechten te ontkennen, maar gaat zelfs zo ver dat zij de illegale Israelische aanwezigheid ondersteunt en Israels eigen mechanismen van bezetting en koloniale overheersing goedkeurt.

De Veiligheidsraad ontleent bovendien al zijn bevoegdheden aan het Handvest van de Verenigde Naties. Dat Handvest maakt als verdrag deel uit van het internationaal recht en staat daar niet boven. Als zodanig is de VN-Veiligheidsraad gebonden aan de regels van het internationaal recht, met inbegrip van en in het bijzonder de hoogste, zogenaamde jus cogens– en erga omnes-regels [respectievelijk dwingende normen van algemeen internationaal recht, en rechten en plichten die voor iedereen gelden; red.], zoals zelfbeschikking en de onaanvaardbaarheid van het verwerven van grondgebied door middel van geweld. Zijn flagrante minachting voor de bevindingen van het ICJ over deze kwesties laat zien in hoeverre veel van de bepalingen van deze resolutie in feite onwettig en in strijd met het eerdergenoemde ultra vires-beginsel zijn.

Als zodanig zullen de gevolgen van deze malafide actie van de VN-Veiligheidsraad veel verder reiken dan Palestina. Als de VN-Veiligheidsraad niet wordt beperkt door het internationaal recht, wordt hij een gevaarlijk instrument van onderdrukking en onrechtvaardigheid. Dat is precies wat we in dit geval hebben gezien, toen de Raad het internationaal recht negeerde en de overlevenden van Gaza in feite uitleverde aan de medeplichtigen aan de genocide.

Pleitbezorgers van de VN-Veiligheidsraad zullen zich er terdege van bewust zijn dat het veto herhaaldelijk is gebruikt in de Raad om de rechten van de Palestijnen te ontzeggen. In dit geval, toen het had kunnen worden gebruikt om de rechten van de Palestijnen te beschermen, was het veto nergens te bekennen. In één minuut stemmen heeft de VN-Veiligheidsraad zo alle legitimiteit verloren.

een weg vooruit

De poging van de Verenigde Staten om een 19^e-eeuwse vorm van kolonialisme op te leggen aan het lang lijdende Palestijnse volk van Gaza, net als het Frans-Saoedische koloniale plan dat daaraan voorafging, is gedoemd te mislukken. Dergelijke plannen zijn vanaf het begin fundamenteel gebrekkig, omdat zij een politiek willen opleggen die legaliteit ontbeert (op grond van het internationaal recht), zonder legitimiteit (door het uitsluiten van Palestijnse zeggenschap) en zonder enige praktische hoop op succes (gezien de bijna universele afwijzing ervan in zowel Palestina als in de rest van de wereld).

De Verenigde Staten kunnen misschien genoeg staten bedreigen en omkopen om hen in een VN-stemming achter zich te krijgen. Heel iets anders zal het zijn om voldoende troepen en ander personeel te vinden om de resolutie ter plekke uit te voeren, tegen de wil van de inheemse bevolking. Het zal nog moeilijker zijn om de steun te behouden wanneer het plan (onvermijdelijk) begint te mislukken.

Ondertussen is de opdracht duidelijk voor al diegenen die zich inzetten voor gerechtigheid, mensenrechten en de rechtsstaat. Dit plan moet in elke hoofdstad en op elk moment worden tegengewerkt. Regeringen moeten onder druk worden gezet om een einde te maken aan hun medeplichtigheid aan Israelische wantoestanden, Amerikaanse excessen en aan dit gruwelijke koloniale plan. Het Israelische regime moet worden geïsoleerd. De inspanningen voor boycot, desinvesteren en sancties (BDS) moeten worden verdubbeld. Er moet een embargo op militaire steun, brandstof en technologie aan Israel worden opgelegd. Israelische daders moeten voor alle mogelijke rechtbanken worden vervolgd. In de straten moet de roep om rechtvaardigheid en om vrijheid van de Palestijnen van miljoenen mensen door middel van demonstraties, stakingen, burgerlijke ongehoorzaamheid en directe actie tot uitdrukking worden gebracht.

Wanneer dit koloniale kaartenhuis instort, staat er een andere, rechtvaardigere oplossing klaar om zijn plaats in te nemen. Wanneer de mondiale meerderheid zich verheft en haar collectieve macht zal doen gelden, door te handelen in het kader van het VN-mechanisme ‘Uniting For Peace’ [uitvoerig toegelicht in het vorige nummer van Soemoed; red.] om zo het veto van de Verenigde Staten in de VN-Veiligheidsraad te omzeilen, maatregelen te nemen om het Israelische regime te isoleren en te straffen en werkelijke bescherming aan Palestina en de Palestijnen te bieden, dan is er voor de VN wellicht nog perspectief. Zo niet, dan zal zij vrijwel zeker wegkwijnen en sterven, het slachtoffer zijn van zelf toegebrachte wonden, waarvan er geen dieper is dan de schandelijke resolutie van 17 november 2025.

bron: Mondoweiss (Verenigde Staten), 19 november 2025

Craig Mokhiber is internationaal mensenrechtenadvocaat en voormalig hooggeplaatst VN-functionaris; hij verliet de VN in oktober 2023 en schreef een veelgelezen brief waarin hij waarschuwde voor genocide in Gaza, kritiek uitte op de internationale reactie en opriep tot een nieuwe benadering van Palestina en Israel op basis van gelijkheid, gelijkberechtiging, mensenrechten en het internationaal recht

vertaling: Hajo Ingeland

Hala Shoman

In december 2023 trof een Israelische raket de grootste vruchtbaarheidskliniek van Gaza, het Al-Basma IVF Centre.

Die ene explosie vernietigde meer dan 4000 embryo’s en 1000 flesjes sperma en onbevruchte eicellen. Dr. Bahaeldeen Ghalayini, de vrouwenarts die de kliniek had opgericht, vatte de gevolgen van de aanval in een interview met Reuters als volgt samen: ‘5000 levens met één granaat.’

De aanval was een daad van reprocide: het systematisch aanvallen van de reproductieve gezondheid van een gemeenschap met de bedoeling haar toekomst te elimineren. In de context van Israels voortdurende genocidale oorlog in Gaza dient reprocide als tactiek. Genocide omvat hiervan inderdaad de definitie: ‘het opleggen van maatregelen die bedoeld zijn om geboorten te voorkomen’ binnen een bepaalde nationale, etnische of religieuze groep.

Van deze tactiek waren de bombardementen op de IVF-kliniek een spectaculair voorbeeld, maar als Palestijnse vrouwenrechtenactiviste uit Gaza heb ik zelf meegemaakt en gezien hoe Israel reproductieve onderdrukking toepast binnen een vestigings-koloniaal kader dat niet alleen op territoriale overheersing gericht is, maar ook op demografisch wegvagen – een proces dat al lang vóór 7 oktober 2023 was begonnen.

Na de Israelische aanval op Gaza in 2008-2009 – ik was toen 15 jaar – begonnen Israelische soldaten T-shirts te dragen en uit te delen met daarop een afbeelding van een in vizier genomen zwangere vrouw boven de slogan ‘1 Schot 2 Doden’. Ik herinner me nog goed de angst die zwangere vrouwen die ik kende toen voelden. Ook brachten die T-shirts mensen ertoe om te vertellen over zwangere vrouwen die gedood of gewond waren op eerdere momenten van extreem geweld in de Palestijnse geschiedenis, vanaf het begin van Al-Nakba (de Catastrofe) van 1948 tot de bloedbaden in Sabra en Shatila in 1982. Als om het op eliminatie gerichte karakter van dit geweld te benadrukken, blijft Israel als een van de wereldleiders op het gebied van kunstmatige voortplantingstechnologieën het geboortecijfer onder joodse burgers actief stimuleren.

In een poging het effect van reproductieve moord binnen Israels doorgaande genocidale oorlog aan te geven, heb ik tussen oktober 2023 en oktober 2024 etnografisch bewijsmateriaal verzameld – spraak- en sms-berichten, e-mails en telefoongesprekken – van mensen die reproductief geweld ondergingen of daarvan getuige waren. Uit een analyse van deze verslagen en officiële rapporten uit Gaza blijkt dat Israel op velerlei manieren reproductieve uitroeiing als wapen gebruikt, waarbij sommige wat duidelijker zijn dan andere: vanaf directe aanvallen op de reproductieve gezondheid en infrastructuur, via aantasting van de omstandigheden waarin vrouwen en mannen gedwongen zijn zich voort te planten, tot aan seksueel geweld.

de toekomst als oorlogsdoel

In maart 2025 overschreed het officiële dodental in Gaza sinds 7 oktober 2023 de 50.000. Ruim 17.000 daarvan waren kinderen, onder wie minstens 2100 baby’s en peuters. Tenminste 970 groot-families [meerdere generaties] zijn volledig uitgeroeid. Hoewel het exacte aantal weduwen in Gaza niet bekend is, meldde UN Women al in januari 2024 dat het er minstens 3000 moeten zijn, naast een onbekend aantal weduwnaars. Om de omvang te illustreren: in mijn eigen vriendenkring zijn er negen vrouwen weduwe geworden en dertien mannen weduwnaar.

Naast dit schokkende dodental, dat talloze nieuwe levens en generaties onmogelijk heeft gemaakt, richt de genocide zich expliciet op het Gazaanse vermogen tot voortplanting. Nu was Gaza al vóór de genocide een moeilijke plek om zwanger te zijn: een onderzoek naar moedersterfte uit 2018 wijst er bijvoorbeeld op dat, naast andere factoren, de in 2006 ingezette illegale Israelische blokkade de omvang daarvan heeft vergroot. Door deze blokkade waren er weinig medicijnen en andere medische artikelen zoals apparatuur beschikbaar. Daarnaast werd het voor vrouwen moeilijker voor een spoedeisende behandeling doorverwezen te worden en Gaza te verlaten, omdat daarvoor toestemming van Israel nodig was.

Maar sinds oktober 2023 is de situatie rampzalig. Tussen oktober en november van dat jaar bevielen er in Gaza dagelijks ongeveer 180 vrouwen, van wie minstens 15 procent complicaties ondervond. In 2024 kregen meer dan 177.000 vrouwen tijdens hun zwangerschap met levensbedreigende gezondheidsrisico’s te maken, zoals een niet-overdraagbare ziekte, honger en ondervoeding. Ook was het aantal miskramen met 300 procent gestegen.

Afdelingen voor Intensive Care zijn herhaaldelijk gebombardeerd en missen de levensreddende elektriciteit om couveuses voor premature baby’s van stroom te voorzien. In november 2023 deed zich een schrijnend voorbeeld voor van de gevolgen van zo’n aanval, toen het Israelische leger vijf premature baby’s in het Al-Naser Kinderziekenhuis aan hun lot overliet. Soldaten dwongen het personeel het ziekenhuis te verlaten met achterlating van de premature baby’s, die vervolgens hulpeloos stierven.

Naast de systematische vernietiging van ziekenhuizen, vruchtbaarheidsklinieken en kraamafdelingen handhaaft Israel de blokkade van Gaza, waardoor hulp en medische voorzieningen – essentieel voor de reproductieve gezondheid – tegengehouden worden. Sinds oktober 2023 moesten honderden Palestijnse vrouwen zonder verdoving een keizersnede ondergaan, terwijl artsen na de bevalling bij gebrek aan bloedstelpende middelen geheel gezonde baarmoeders hebben moeten verwijderen om het leven van vrouwen te redden.

In december 2023 sprak ik met Dana, een 34-jarige vrouw die al tien jaar had geprobeerd zwanger te worden. Toen het Israelische leger haar en haar man dwong om Gaza-Stad te verlaten, was zij enkele maanden zwanger. Bij een controlepost dwongen vrouwelijke Israelische soldaten haar herhaaldelijk te hurken, waardoor ze ging bloeden en het bewustzijn verloor. Toen haar man haar naar een ziekenhuis bracht werd de baby daar in slechte gezondheid geboren en kreeg Dana een bloeding. Omdat medicijnen ontbraken moesten de artsen haar baarmoeder verwijderen. Dana overleefde het, maar haar vruchtbaarheid niet. Net als bij veel andere vrienden en informanten ben ik lang geleden het contact met haar verloren en weet ik niet of zij nog leeft.

Hoewel daarover geen exacte cijfers bestaan, heeft een groot aantal zwangere vrouwen een Israelische aanval niet overleefd. In november 2023 bracht NBC News (New York, NY) het verhaal van Hind Shamlakh, een zwangere vrouw die onder het puin bedolven werd na een luchtaanval op het huis waarin zij schuilde. Eenmaal gered, kreeg zij een spoedkeizersnede en de baby werd geboren, zij het met een gebroken arm. Mijn zwager, een vrouwenarts, vertelde echter in 2023 in één week tien postmortale keizersneden uitgevoerd te hebben, waarbij de baby uit de baarmoeder van de dode moeder werd gered. Hierna moesten deze baby’s vechten voor hun leven, zonder couveuse, adequate voeding of ouderlijke zorg.

Israels aanhoudende bombardementen op Gaza, vooral die tussen oktober 2023 en het tijdelijke staakt-het-vuren in januari 2025, hebben de omstandigheden om te bevallen, zelfs voor vrouwen met een gezonde zwangerschap, traumatisch en moeilijk gemaakt. Veel vrouwen vertelden mij hoe zij moesten bevallen in een door Israelische tanks en bewapende drones omsingelde schuilplaats. Van een aantal vrouwen moest hun echtgenoot bij de bevalling helpen omdat zij tijdens de Israelische grondinvasie niet verplaatst konden worden of hulp konden zoeken. Een vriendin beschreef hoe zij moest bevallen in een door tanks omsingeld huis en toen de navelstreng niet door kon knippen. Nadat de tanks zich hadden teruggetrokken besloot zij naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis te lopen. Uit angst voor willekeurige aanvallen op burgers koos zij ervoor zonder haar man, dus alleen met haar pasgeboren baby, te gaan. Als zij gedood zou worden, hielden hun andere kinderen tenminste nog één ouder over.

‘eerst bombarderen, later sterven’

Sinds oktober 2023 werd bijna 70 procent van de Gazaanse gebouwen door Israelische aanvallen beschadigd of verwoest, waaronder 92 procent van de woningen. Stephen Graham noemt dit soort militaire tactieken ‘de uitwissing van steden’. Deze situatie omschrijft hij als ‘eerst bombarderen, later sterven’. Met andere woorden, de systematische vernietiging van infrastructuur en woningen leidt samen met het tegenhouden van voedsel en medicijnen niet altijd onmiddellijk tot de dood, maar wel tot een langzame dood. Daarnaast sluit het de mogelijkheid van nieuw leven uit.

De vernietiging van infrastructuur heeft namelijk enorme gevolgen voor de reproductieve gezondheid. Zo heeft Israel door Gaza te vernietigen een giftige fysieke omgeving gecreëerd. Bommen, puin, witte fosfor en ander chemisch afval met als oorzaak Israelische bombardementen (85.000 ton bommen in de eerste 13 maanden) hebben niet alleen tot ernstige milieurisico’s voor zwangere vrouwen en kinderen geleid, maar ook tot een sterke stijging van het aantal foetale afwijkingen. Volgens Mohammed Abu Afesh, directeur van Medical Relief in Gaza-Stad en het noordelijke gouvernement, treft zelfs een op de vier pasgeborenen dit lot. Verontreinigde stoffen uit munitie en puin verhogen het aantal zwangerschapscomplicaties, waaronder infecties, bloedarmoede, zwangerschapsvergiftiging en doodgeboren baby’s. Ook leiden ze tot medische problemen bij kinderen, zoals niet genezende wonden en vroegtijdige artrose, om maar te zwijgen van de ernstige psychologische gevolgen waaronder de nieuwe generatie, voor zover al geboren, blijvend zal lijden.

Naast deze vervuiling kampt Gaza met extreme honger en ontoereikende sanitaire voorzieningen door gebrek aan voorraden, hulp en elektriciteit voor de zuivering van afvalwater. Vrouwen melden geen borstvoeding of flesvoeding te kunnen geven. In Rafah is een naaifabriek begonnen om van oude laboratoriumjassen, medisch katoen en gaas luiers te fabriceren vanwege de schaarste hieraan door de volledige blokkade.

Amir, een 30-jarige vriend van mij, beschreef het verwoestende effect van dit gebrek aan basisvoorzieningen op zijn gezin. Vier maanden na het begin van de genocide kregen Amir en zijn vrouw een dochtertje, Amira. Zes maanden lang vochten zij om haar gezond te houden. Toen zij zover was om vast voedsel te gaan eten, had Amir veel moeite om dat te vinden. En toen zij kort erna een besmettelijke ziekte kreeg, kregen zij geen toegang tot een Intensive Care-afdeling: het nabijgelegen ziekenhuis zat vol en het gezin kon niet naar het zuiden oversteken vanwege Israelische afsluitingen en een blokkade van het noordelijke deel van de Strook van Gaza. Verstoken van elke medische zorg stierf Amira, nog maar zes maanden oud, in het bijzijn van haar ouders zonder de kans te hebben gekregen kip of vlees te eten, noch fruit of ander voedsel dat niet uit blik kwam. Dit trauma zal de toekomstige keuzes van dit paar over het krijgen van kinderen zeker beïnvloeden. Zij kunnen zich nauwelijks voorstellen nog een kind te zullen krijgen, en zeker niet tijdens de genocide. Zij zijn niet de enigen. Ik sprak veel moeders die vertelden hun baby liefst terug in hun baarmoeder te willen hebben.

Naast de evidente impact van de Gazaanse leefomgeving op de gezondheid, heeft de ontwrichting van het maatschappelijk weefsel en de bebouwing gevolgen voor de dagelijkse intimiteit die voortplanting in de toekomst mogelijk maakt. Israa Saleh, een Gazaanse arts gespecialiseerd in seksuele en reproductieve gezondheid, werkt momenteel bij Artsen zonder Grenzen. In een uitgebreid interview in september 2024 beschreef zij hoe moeilijk intimiteit voor koppels in de Strook van Gaza is geworden. Vooral in opvangcentra leidt de ontheemding van 90 procent van de bevolking, naast het ontbreken van adequate huisvesting, tot overbevolking. En dus tot gebrek aan privacy, wat funest is voor intieme relaties en de beleving van seksualiteit. In het interview beschrijft dr. Saleh de geïmproviseerde oplossingen voor privacy en hoe deze botsen met overbevolking en gemeenschapstradities rond intimiteit. ‘Er is hier een klaslokaal voor koppels die seks met elkaar willen,’ zegt zij.

detentie en seksueel geweld

Na 7 oktober heeft Israel bijna dagelijks Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem, gearresteerd. Eind 2024 zaten er bijna 10.000 Palestijnen om ‘veiligheidsredenen’ in Israelische gevangenissen, waaronder meer dan 2000 uit Gaza. Palestijnen die door Israelische troepen uit Gaza zijn ontvoerd, worden in isolement vastgehouden in militaire kazernes.

Bij de administratieve detentie van Palestijnse politieke gevangenen – wat wil zeggen detentie zonder aanklacht of eerlijk proces – is eveneens sprake van seksueel misbruik en marteling, én dus gevolgen voor de voortplanting. Hoewel de omstandigheden voor deze gevangenen al vóór 7 oktober tot grote bezorgdheid aanleiding gaven, wordt sindsdien een dramatische verslechtering gerapporteerd. In een rapport van juli 2024 beschrijft het Bureau van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties (OHCHR) hoe er soms dagelijks invallen in gevangeniscellen plaatsvinden, waarbij basisartikelen voor hygiëne zoals maandverband in beslag worden genomen. Doordat gevangenen bezoek van advocaten en familie wordt ontzegd, hebben zij geen enkel contact met de buitenwereld.

Palestijnse mannelijke en vrouwelijke gevangenen, zowel volwassenen als kinderen, hebben meldingen gedaan over seksueel geweld door Israelische soldaten van beider kunne. Zowel vrouwen als mannen worden gedwongen zich geheel te ontkleden en ook zijn er afranselingen, martelingen met elektriciteit van geslachtsdelen, vernederende fouilleringen, seksuele beledigingen en bedreigingen met verkrachting en seksueel geweld.

In militaire detentiecentra zoals Sde Teiman maakten gevangenen melding van extreme vormen van martelingen en seksueel geweld: Israelische mannelijke en vrouwelijke soldaten hebben Palestijnse mannen met metalen staven verkracht, hen op hun geslachtsdelen geslagen en op hen geplast. Bewakingsbeelden uit deze gevangenis bevestigen de getuigenissen. Ibrahim Salem, een 36-jarige Palestijnse man, staat centraal in een viraal gegane rapportage over gevangenenmishandeling in Sde Teiman. In een interview met Middle East Eye (Londen) in augustus 2024 beschreef hij zijn ervaringen aldus: ‘Niets was vernederender dan toen ze me dwongen mezelf uit te kleden, of toen ze een voorwerp in mijn achterwerk staken, of toen een jonge vrouwelijke soldaat [mijn penis] aan bleef raken.’ Zijn woorden benadrukken hoe het mishandelen van mannen, en in het bijzonder het vernederen door vrouwelijke soldaten, als doel heeft de Palestijnse waardigheid en elk spoor van strijdbare mannelijkheid te vernietigen.

Palestijnse vrouwelijke gevangenen in Sde Teiman of elders melden ook seksueel geweld, zoals afgedwongen naaktheid die ook op film wordt vastgelegd en verkrachting, soms door meerdere soldaten. Het eerdergenoemde OHCHR-rapport documenteert een geval van een zwangere Palestijnse vrouw die tijdens haar detentie met verkrachting wordt bedreigd. Verder bevat het rapport een gedetailleerde reeks beschuldigingen van seksueel geweld tegen vrouwen in detentie. Net als mannelijke gevangenen melden ook vrouwen hoe zij tijdens het fouilleren seksueel zijn misbruikt en in afgedwongen naakte toestand zijn geslagen en gefilmd met als doel hen te vernederen.

Dit geweld in gevangenissen kan niet los worden gezien van reproductieve genocide: namelijk als een directe aanval op de seksuele en reproductieve gezondheid van vrouwen en mannen. Slachtoffers en overlevenden van seksueel misbruik en verkrachting lijden onder tal van psychische problemen – post-traumatische stressstoornis, angst, depressie en dissociatie – met mogelijk langdurige gevolgen voor hun seksuele relaties en hun vermogen tot ervaren van intimiteit. Martelingen gericht op geslachtsdelen kunnen daarnaast tot fysieke gezondheidsproblemen leiden, met nadelige gevolgen voor hun seksuele vermogens.

Seksueel geweld heeft bovendien gevolgen die verder reiken dan het individu: het beschadigt de gehele gemeenschap. Overlevenden kunnen verstoten worden en sommigen krijgen een onvrijwillige zwangerschap, terwijl anderen mogelijk zullen besluiten nooit kinderen te krijgen.

‘standvastigheid is verzet’

Eind augustus 2024 richtte dr. Mohammed Saqr zich als woordvoerder van het Nasser Medical Complex in Khan Younis tot de internationale gemeenschap over het tekort aan medische voorzieningen en hulp in Gaza. ‘Door de schaarste aan medische benodigdheden op de Spoedeisende Hulp focussen we nu op het redden van kinderen en vrouwen voor het zeker stellen van Palestijns nageslacht,’ zei hij.

Zijn opmerking maakt duidelijk hoe bewust Palestijnen zich zijn van de reprocide en worstelen met de vraag hoe dit tegen te gaan. En de focus op vrouwen en kinderen onthult een poging om weerstand te bieden aan het voortdurende eliminatiegeweld dat specifiek op deze groepen is gericht, met als doel de sociale reproductie te ondermijnen. Zoals Layal Ftouni [Assistant Professor Gender Studies and Critical Theory aan de Universiteit Utrecht] heeft geschreven: ‘Niet alleen worden Palestijnen, als een uitsluitend raciale bevolkingsgroep, als vijanden van de staat neergezet; in het bijzonder de figuur van de vrouw en het kind staan symbool voor het vermogen van de ‘vijand’ om zich in stand te houden, zich te ontwikkelen.’

Sommigen met wie ik heb gesproken zijn net zo expliciet in hun wens zich, zelfs in het aanzicht van hun eigen dood, als daad van verzet en levensvervulling te blijven voortplanten. In het hierboven al genoemde interview beschrijft dr. Saleh een man in Gaza die haar kliniek bezoekt. ‘Ik wil een kind krijgen voordat ik word gedood’, vertelde hij haar. Dergelijke verhalen komen uit een gemeenschap die momenteel een reproductieve genocide doormaakt en onder een collectieve angst voor uitroeiing en eliminatie lijdt. In 2024 ging een video viraal waarin een vader was te zien die zijn zes kinderen bij een aanval had verloren. ‘Ze vermoorden onze kinderen, zodat we niet overleven,’ verklaarde hij in de camera, waarna hij bezwoer meer kinderen te zullen krijgen, zodat zij nooit uitgeroeid zouden worden. Dergelijke standpunten kunnen worden samengevat in de slogan die populair is in het Engels en het Arabisch, ‘standvastigheid is verzet’ (al-sumud muqawama).

Net zoals de Israelische wens het Palestijnse reproductieve vermogen te treffen niet nieuw is, zijn pogingen van Palestijnen zoals hierboven beschreven om reproductieve genocide tegen te gaan al van vóór de huidige genocide. Neem bijvoorbeeld de toenemende praktijk om sperma van Palestijnse gevangenen uit Israelische gevangenissen naar hun vrouwen daarbuiten te smokkelen; sommige IVF-klinieken willen zelfs gratis insemineren. Kinderen geboren uit gesmokkeld sperma worden door Israel als illegaal beschouwd en de Israelische autoriteiten weigeren hen identiteitsdocumenten te verstrekken. Omgekeerd hebben Israelische rechtbanken na 7 oktober 2023 de wettelijke belemmeringen voor het verkrijgen en invriezen van sperma van overleden joodse Israeli’s weggenomen, onder meer door ouders toestemming te geven om dit sperma namens de overledene te gebruiken. Volgens het Israelische Ministerie van Volksgezondheid was er in juli 2024 van bijna 170 mannen sperma afgenomen, zowel burgers als soldaten, inclusief mannen zonder wettelijke partner.

Andere Palestijnen die ik sprak, zijn tot de tegenovergestelde conclusie gekomen. Hoewel zij graag kinderen willen, kunnen zij zich niet voorstellen dat onder deze omstandigheden te doen. Op 6 augustus 2024 plaatste ik zelf een bericht op sociale media om pasgetrouwde stellen in Gaza aan te sporen om indien mogelijk zwangerschap uit te stellen. Het was een smeekbede vol liefde en angst:

Moge God hun geluk brengen, maar op dit moment moeten ze voorzichtig zijn met het krijgen van kinderen. Zwangere vrouwen, moeders en baby’s lijden het meest onder de aanhoudende genocide. Het aantal miskramen is met 300 procent gestegen. En de aantallen doden onder baby’s en moeders tijdens de bevalling of van vrouwen die ten gevolge van zwangerschapscomplicaties en gebrek aan medische middelen hun baarmoeder verliezen, maakt zwangerschap momenteel uiterst gevaarlijk. Daarnaast is er een tekort aan melk, een ernstige mate van vervuiling en tal van ziektes. Wees dus voorzichtig en gebruik een preventief middel. Moge God iedereen beschermen en zegenen.

Ik heb lang nagedacht alvorens dit bericht te plaatsen. Ik twijfelde tussen het recht van ouders om kinderen te krijgen en de realiteit dat een zwangerschap ten tijde van het Israelische reproductieve geweld schade kan toebrengen aan moeder en kind. Ik schreef namens de moeders die mij in wanhoop vroegen om andere ouders te vragen hun zwangerschap uit te stellen en zichzelf en hun baby’s te sparen voor dreigende angst en leed. Tegelijkertijd wilde ik niet onbedoeld de logica van Israels voortgaande reproductieve genocide op Palestijnen herhalen. Maar in een situatie als deze houdt het verzet daartegen niet alleen fysieke voortplanting in. Het gaat ook om het mogelijk maken van goede levensvoorwaarden. Wat Palestijnen in Gaza – of zij er nu voor kiezen kinderen te krijgen of dit uit te stellen – overigens volhardend blijven doen, ondanks het ongekende en schijnbaar ongebreidelde geweld dat beoogt hen uit te roeien.

bron: Middle East Report Online (Washington, DC), 11 juni 2025

Hala Shoman is promovendus in politicologie en sociologie aan de Universiteit van Newcastle

vertaling: Margot Heijnsbroek

Yuval Abraham

Uit autopsies van de overledenen en getuigenissen van voormalige gevangenen blijkt dat velen van hen zijn omgekomen door marteling, medische verwaarlozing en een voedseltekort. Volgens een uitgelekte Israelische inlichtingendatabase waren tientallen van hen burger.

Sinds 7 oktober 2023 zijn er ten minste 98 Palestijnen in Israelische gevangenissen en militaire detentiecentra omgekomen, in veel gevallen als direct gevolg van marteling, medische verwaarlozing en het ontzeggen van voedsel door soldaten en gevangenbewaarders. Van de gevangenen uit Gaza, die de meerderheid vormen, werd minder dan een derde door het Israelische leger zelf als militanten aangemerkt, wat betekent dat Israel direct verantwoordelijk was voor de dood van tientallen Palestijnse burgers in hechtenis.

Voorheen niet-gerapporteerde gegevens van het Israelische leger en de Israel Prison Service (IPS) over Palestijnse sterfgevallen in detentie, zijn uiteindelijk door de Staat verstrekt aan Physicians for Human Rights–Israel (PHRI) die vervolgens daarover medio november een rapport heeft gepubliceerd. Volgens PHRI is het aantal van 98 sterfgevallen waarschijnlijk een grove onderschatting, aangezien mensenrechtenorganisaties honderden andere personen die naar verluidt in Gaza gevangen zitten, niet hebben kunnen lokaliseren.

+972 Magazine Magazine (Tel Aviv), Local Call (Tel Aviv) en The Guardian (Londen) hebben de gegevens van PHRI vergeleken met een interne database van de Israelische militaire inlichtingendienst, die eerder dit jaar naar de publicaties was gelekt, om te bepalen hoeveel van de overleden gevangenen uit Gaza door het leger werden beschouwd als behorend tot de militaire vleugels van HAMAS of de Palestijnse Islamitische Jihad. (De database bevat geen informatie over leden van andere gewapende groepen in Gaza, die volgens IPS-rapporten sinds 7 oktober minder dan 2 procent van alle gevangenen uit de enclave uitmaken.)

Uit gegevens van PHRI blijkt dat tot eind augustus ten minste 68 gevangenen uit Gaza in Israelische gevangenschap zijn omgekomen. De inlichtingendatabase – waarvan wij de gegevens in mei hebben verkregen en die volgens meerdere Israelische inlichtingenbronnen door het leger wordt beschouwd als de meest uitgebreide informatiebank over Palestijnse militanten in Gaza – noemde 21 militanten die sinds het begin van de oorlog in Israelische hechtenis zijn overleden. Op dat moment was bekend dat 65 gevangenen uit Gaza in Israelische gevangenissen en detentiecentra waren omgekomen, wat suggereert dat maar liefst 44 omgekomen gevangenen uit Gaza burger was.

+972 Magazine, Local Call en The Guardian hebben eerder onthuld dat uit de interne database van het leger blijkt dat 83 procent van alle doden in Gaza burger was, evenals driekwart van degenen die zijn gearresteerd en vastgehouden [zie daarover het vorige nummer van Soemoed; red.].

Naast de 68 Gazanen meldt PHRI dat 23 Palestijnen van de Westelijke Jordaanoever en drie met Israelisch staatsburgerschap of verblijfsvergunning tijdens de oorlog, vóór augustus van dit jaar door Israel in hechtenis zijn omgekomen, wat het totaal op 94 gedetineerden brengt. Sindsdien zijn er nog eens minstens vier Palestijnen in hechtenis overleden – drie uit de Westelijke Jordaanoever en één uit Gaza – waarmee het totale aantal gedocumenteerde dodelijke slachtoffers op 98 komt. (Dit is exclusief zeven extra gevallen waarin Palestijnen door het leger zijn neergeschoten en kort na hun arrestatie in hechtenis zijn omgekomen, nog voordat zij de gevangenis bereikten.)

Dit cijfer is aanzienlijk hoger dan eerder werd gedacht. Volgens de meest recente gegevens die begin november door drie Palestijnse organisaties voor de rechten van gevangenen – Addameer, the Commission of Detainees and Ex-Detainees’ Affairs, and the Palestinian Prisoners’ Society – zijn gepubliceerd, zijn er in de afgelopen twee jaar 81 gevangenen in Israelische gevangenissen en detentiecentra omgekomen.

Volgens Amani Sarahneh van de Palestinian Prisoners’ Society zijn er tussen 1967 en oktober 2023 in totaal 237 Palestijnen omgekomen in Israelische hechtenis. Hoewel de registratie tijdens de eerste jaren van de Israelische bezetting van de Westelijke Jordaanoever en Gaza inconsistent was, wijst het aantal doden onder Palestijnse gevangenen en gedetineerden in de afgelopen twee jaar op een sterke escalatie, wat aangeeft hoe fysiek geweld, marteling en ander misbruik van Palestijnen tijdens de oorlog in het hele Israelische gevangeniswezen genormaliseerd is geraakt.

Niettemin merkt PHRI op dat 98 waarschijnlijk een grove onderschatting is. ‘Dit is niet het volledige beeld’, stelt Naji Abbas, directeur van de afdeling Gevangenen en Gedetineerden van de organisatie. ‘We zijn er zeker van dat er nog steeds mensen zijn die in detentie zijn overleden waarvan we niets weten.’

Het Israelische leger heeft voor het laatst in mei 2024 gegevens verstrekt over gedetineerden die in militaire detentiecentra zijn overleden, naast vergelijkbare gegevens die door de IPS zijn vrijgegeven met betrekking tot gevangenissen. Op dat moment bedroeg het totale aantal doden in beide typen faciliteiten 60. Dit betekent dat het aantal Palestijnse gedetineerden dat tijdens de eerste acht maanden van de oorlog in Israelische hechtenis is overleden, lag op ongeveer één per vier dagen. Vier maanden later verklaarde de IPS in antwoord op een verzoek om vrijgave van informatie, dat er nog drie gevangenen in Israelische gevangenissen waren overleden.

Sinds september 2024 is er alleen aanvullende informatie over Palestijnse sterfgevallen in Israelische hechtenis ontvangen in antwoord op specifieke vragen over individuele gevangenen: dat wil zeggen dat het leger en de IPS bepaalde sterfgevallen bevestigden wanneer daarom werd gevraagd, maar niet uit eigen beweging gegevens verstrekten.

Ondertussen is het lot onbekend van nog veel meer Palestijnen die naar verluidt door het leger in Gaza zijn vastgehouden. Het leger heeft de Israelische mensenrechtenorganisatie HaMoked echter laten weten dat het geen informatie heeft over honderden Palestijnen die volgens de organisatie door zijn troepen worden vastgehouden. In het verleden heeft het leger mensenrechtenorganisaties laten weten dat zekere personen niet in Israelische hechtenis waren, om dan later in reactie op gerechtelijke procedures te melden dat zij waren overleden.

Families in Gaza ontvangen geen officiële kennisgeving wanneer een familielid in Israelische gevangenschap is overleden en komen daar vaak later pas via de media achter. Uit gegevens die de Staat aan PHRI heeft verstrekt, blijkt dat de identiteit van ten minste 18 Gazanen die in Israelische gevangenissen zijn overleden, onbekend is en dat hun families niet van hun overlijden op de hoogte zijn gesteld.

Ondanks de bijna 100 geregistreerde sterfgevallen in hechtenis en talrijke getuigenissen en ander bewijs van ernstig fysiek misbruik – waaronder wijdverbreid seksueel geweld, zoals gedocumenteerd in een vernietigend nieuw rapport van het in Gaza gevestigde Palestinian Center for Human Rights (PCHR) – is slechts één Israelische soldaat vervolgd. Deze is in februari veroordeeld tot zeven maanden gevangenisstraf voor het mishandelen van gevangenen uit Gaza. Vijf andere soldaten zijn aangeklaagd voor zware mishandeling en het toebrengen van ernstig lichamelijk letsel aan een gevangene in het detentiecentrum van Sde Teiman, nadat vorig jaar beelden naar de Israelische media waren uitgelekt.

Zoals door het Israelische dagblad Haaretz is gemeld, heeft de hoogste juridische functionaris van het Israelische leger opzettelijk nagelaten onderzoek te doen naar vermeende oorlogsmisdaden door Israelische soldaten, onder meer in verband met de dood van gedetineerden in hechtenis, vanwege de te verwachten reactie van rechts.

‘Er zijn geen aanklachten ingediend voor enig geval van moord’, legde Abbas uit. ‘Dit zijn niet slechts individuele gevallen, hier en daar. Het is systematisch en het zal doorgaan.’

Volgens de gegevens van PHRI was Sde Teiman de dodelijkste detentiefaciliteit, met 29 Palestijnen die sinds 7 oktober 2023 zijn omgekomen. Ten minste twee andere gedetineerden zijn omgekomen in het Ofer-gevangenkamp (waar +972 Magazine getuigenissen onthulde van ernstig misbruik, stroomstoten en de ongebreidelde verspreiding van ziekten), ten minste één in het Anatot-gevangenkamp en zeker zeven anderen in verschillende andere door het leger gerunde detentiefaciliteiten in het zuiden van Israel. Vijf van hen stierven in het Soroka Ziekenhuis, nadat zij vanuit militaire detentiecentra waren overgebracht terwijl zij nog in hechtenis zaten.

Wat betreft de formele gevangenissen die door de IPS worden beheerd: ten minste 16 gedetineerden zijn overleden in de Ketziot Gevangenis, zeker vijf in de Ofer-Gevangenis, ten minste zes in de Nitzan Gevangenis en het IPS Medical Center (Marash), zeven in de Megiddo Gevangenis, vier in het complex dat bestaat uit de Nafha Gevangenis en de Ramon Gevangenis, ten minste één in de Eshel Gevangenis, zeker drie in de Kishon Gevangenis en nog eens drie in de Shikma Gevangenis. De plaats van overlijden van acht anderen is onbekend.

‘Elke nacht konden we horen hoe mensen doodgeslagen werden’

+972 Magazine, Local Call en The Guardian hebben tien autopsierapporten onderzocht van Palestijnen die in Israelische hechtenis zijn overleden, opgesteld door artsen die namens de families van de overledenen de autopsies hebben uitgevoerd. In vijf gevallen waren er aanwijzingen dat geweld de mogelijke doodsoorzaak was: meerdere gebroken ribben, blauwe plekken op de huid of in de buurt van inwendige organen, evenals scheuren in inwendige organen. Ten minste drie sterfgevallen waren het directe gevolg van verwaarlozing, waaronder een geval van extreme ondervoeding, een geval van onbehandelde bloedkanker en een geval waarin een diabetespatiënt geen insuline toegediend kreeg.

Omar Daraghmeh (58) stierf in oktober 2023 in de Megiddo Gevangenis. Een postmortale CT-scan bracht uitgebreide bloedingen in zijn buikstreek aan het licht, waardoor het vermoeden rees dat zijn dood het gevolg was van fysiek geweld of een val van grote hoogte.

De autopsie van Abdel Rahman Mara’i (33), die de maand daarna in dezelfde gevangenis overleed, bracht ook tekenen van geweld aan het licht: zijn ribben en borstbeen waren gebroken en hij had over zijn hele lichaam blauwe plekken. De arts die de autopsie van Mara’i uitvoerde, schreef zijn dood toe aan het geweld dat hij had ondergaan.

Een medegevangene die in dezelfde cel zat als Mara’i vertelde PHRI: ‘Ongeveer 15 [gevangenis]medewerkers vielen hem aan, ze stonden allemaal om hem heen en sloegen hem hard. De slagen duurden ongeveer vijf minuten en waren vooral gericht op zijn hoofd’.

Sari Hurriyah, een Palestijnse advocaat met Israelisch staatsburgerschap die tegelijk met Mara’i werd vastgehouden vanwege Facebook-berichten, vertelde het Israelische Channel 13 dat hij getuige was van Mara’i’s dood in de cel naast hem. ‘Elke nacht hoorden we mensen doodgeslagen worden, geschreeuw’, zei Hurriyah.

Volgens Hurriyahs getuigenis schreeuwde Mara’i urenlang na de mishandeling: ‘Ik ben ziek, ik heb pijn, ik kan niet ademen, haal een dokter’. Maar de gevangenisbewakers kwamen gewoon zijn cel binnen en zeiden dat hij zich koest moest houden, aldus Hurriyah. De volgende dag was zijn stem verstomd. De bewakers realiseerden zich dat hij was overleden en haalden hem ‘in een zwarte vuilniszak’ uit zijn cel.

Abdel Rahman Bahash (23) stierf in januari 2024 in de Megiddo Gevangenis. In het autopsierapport werd melding gemaakt van meerdere ribbreuken, een miltblessure, ontstekingen en longscheuren. Een mogelijke doodsoorzaak was ademhalingsfalen als gevolg van een longblessure. Een medegevangene verklaarde dat bewakers Bahash hadden mishandeld, waarna hij klaagde over pijn in zijn borst en ribben, maar geen medische behandeling kreeg. Toen hij niet meer kon staan, namen de bewakers hem mee. Enkele dagen later stierf hij.

Walid Khaled Abdullah Ahmed (17) stierf in maart 2025 in de Megiddo Gevangenis. Een arts die bij zijn autopsie aanwezig was, meldde dat hij bijna geen vet of spiermassa meer had en ook leed aan colitis en schurft, wat het vermoeden deed rijzen dat hij was gestorven door uithongering. Zijn vader verklaarde tegenover Haaretz: ‘Ik zag tijdens de rechtszittingen dat de jongen mager was geworden, dat hij een uitgemergeld gezicht had, net als andere gedetineerden die in gevangenissen aan ondervoeding lijden’. Volgens zijn vader had Ahmed geen eerdere ziekten.

Arafat Hamdan (25) stierf in oktober 2023 in de Ofer Gevangenis. Hij had diabetes type 1 en een medegevangene die bij hem was, zei dat hij stierf door verwaarlozing: zijn toestand verslechterde geleidelijk totdat hij stopte met eten en af en toe het bewustzijn verloor.

We belden de dokter opnieuw om hem te laten onderzoeken, maar deze zei dat we hem maar moesten bellen als Arafat zou gaan sterven, herinnerde de medegevangene zich in een rapport van B’Tselem. Na anderhalf uur zagen we vocht uit zijn mond komen. Een van de medegevangenen controleerde zijn pols en riep dat Arafat dood was.

Mohammed al-Zabar (21) stierf in februari 2024 in de Ofer Gevangenis. Hij leed sinds zijn kindertijd aan een darmziekte en had speciale voeding nodig. Uit het autopsierapport bleek dat hij was overleden omdat hij niet de noodzakelijke voeding had gekregen, wat leidde tot langdurige constipatie, en omdat hij geen medische behandeling had gekregen.

Thaer Abu Asab (38) werd in november 2023 doodgeslagen in de Ketziot Gevangenis, aldus getuigenissen van medegevangenen. Een van hen vertelde B’Tselem dat speciale eenheden de cel bestormden en alle gevangenen met knuppels over hun hele lichaam begonnen te slaan, totdat hun hoofden bloedden. ‘Ze sloegen Thaer het hardst’, vertelde hij. ‘Hij probeerde zijn hoofd met zijn handen te beschermen, maar al snel moest hij die vanwege de slagen laten zakken.’

Nadat de bewakers waren vertrokken, bleef Abu Asab op de grond liggen, nog steeds bloedend en niet langer bij bewustzijn. De gevangene zei dat zij meer dan een uur lang hebben geprobeerd een bewaker te roepen, maar dat er niemand kwam. Uiteindelijk werd Abu Asab uit de cel gehaald en deelden de bewakers de gevangenen mee dat hij was overleden.

De volgende dag, zo vervolgt de gedetineerde, ondervroeg de Shin Bet (Israels binnenlandse inlichtingendienst) alle gevangenen, één voor één, die samen met Abu Asab vastzaten en ‘beweerde dat wij voor problemen hadden gezorgd en Thaer hadden vermoord en dat we daarom allen gewond waren geraakt. Ze zeiden dat wij elkaar hadden aangevallen, niet de bewakers … Er werd gezegd dat wij Thaer hadden vermoord en dat we de gevangenis daarvoor de schuld wilden geven’.

Het IPS weigerde te reageren op het gedetailleerde verzoek van +972 Magazine om informatie over de sterfgevallen die in ons rapport worden genoemd, en verwees ons in plaats daarvan door naar de Coordinator of Government Activities in the Territories (COGAT), omdat ‘COGAT verantwoordelijk is voor Palestijnse gevangenen die niet zijn veroordeeld’. COGAT liet omgekeerd aan +972 Magazine weten dat de kwestie van sterfgevallen in hechtenis niet onder zijn verantwoordelijkheid valt.

Een woordvoerder van het Israelische leger verklaarde dat het de afgelopen twee jaar mensen in Gaza heeft vastgehouden ‘die redelijkerwijs verdacht werden van betrokkenheid bij terroristische activiteiten. Relevante verdachten worden voor verder verhoor, screening en detentie overgebracht naar daarvoor aangewezen faciliteiten op Israelisch grondgebied’.

In de verklaring stond dat verdachten ‘worden vastgehouden op grond van een wettelijk uitgevaardigd bevel tot inhechtenisneming en dat in voorkomende gevallen een strafrechtelijke procedure tegen de gedetineerden wordt ingesteld. In andere gevallen worden zij in preventieve hechtenis gehouden vanwege het risico dat zij vormen, om hen uit de strijd te houden, geheel in overeenstemming met de Israelische wetgeving en de Conventies van Genève’.

Het leger gaf toe dat ‘er onder de gedetineerden doden zijn gevallen, onder wie gedetineerden die gewond waren of al in een complexe medische toestand verkeerden’, en voegde eraan toe dat ‘elk sterfgeval door de militaire politie wordt onderzocht’, waarvan de bevindingen ter beoordeling worden voorgelegd aan het bureau van de militaire advocaat-generaal.

De woordvoerder voegde er verder aan toe: ‘De bewering dat gevangenen uit Gaza zijn “verdwenen” is onjuist en misleidend’.

bron: +972 Magazine (Tel Aviv), 17 november 2025

Yuval Abraham is een journalist en filmmaker (No Other Land) en woont in Jeruzalem

vertaling: Hajo Ingeland