Wegvallen VS-steun aan UNRWA werpt schaduw vooruit voor Palestijnen

Counterpunch / 5 september 2018

Jonathan Cook

Het besluit van president Donald Trump om alle financiële steun aan de UNRWA (United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in de Near East) te schrappen, markeert een nieuw – en hoogstwaarschijnlijk rampzalig – hoofdstuk in de Kwestie Israel-Palestina.

Het Amerikaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken zei vrijdag dat het zijn jaarlijkse bijdrage van 360 miljoen dollar aan de UNRWA niet langer zou voortzetten, waardoor deze een derde van zijn budget verliest. Amerikaanse functionarissen beschreven de organisatie als ‘onherstelbaar in gebreke’.

Dit besluit van afgelopen week volgde op het bericht dat Washington 200 miljoen dollar op andere hulpprogramma’s voor de Palestijnen had bekort.

Ongeveer vijf miljoen Palestijnen – die al tientallen jaren in vluchtelingenkampen in het Midden-Oosten wegkwijnen – zijn voor voedsel, gezondheidszorg en onderwijs op de UNRWA aangewezen.

Andere staten in het Midden-Oosten hebben reden voor de gevolgen te vrezen. De minister van Buitenlandse Zaken van Jordanië, Ayman Safadi, waarschuwde dat het staken van de hulp ‘de wanhoop zal versterken die uiteindelijk gegronde reden voor verdere spanningen kan geven’. Jordanië, waar twee miljoen Palestijnse vluchtelingen verblijven, heeft later deze maand een bijeenkomst bij de VN belegd – samen met Japan, de Europese Unie, Zweden en Turkije – om ‘politieke en financiële steun’ voor de UNRWA te verwerven.

De sinds lang gebruikelijke Amerikaanse en Europese steun voor de UNRWA kan worden gezien als vergoeding voor hun medeplichtigheid aan het helpen creëren van de Staat Israel op de ruïnes van het thuisland van de Palestijnen. Die daad van onteigening maakte van de Palestijnen het grootste staatloze volk ter wereld.

tekenen van schuldgevoel

De aalmoezen die via de VN worden aangeboden, hebben meer gediend als ‘zwijggeld’, bedoeld om de Palestijnen afhankelijk en stil te houden, aangezien westerse staten een crisis moeten zien te managen die zij blijkbaar niet willen oplossen. Dat was de reden waarom de EU haastig beloofde alternatieve fondsen voor de UNRWA te zoeken. Zij merkte op dat het agentschap ‘van vitaal belang was voor stabiliteit en veiligheid in de regio’ – stabiliteit die het Israel mogelijk heeft gemaakt om de Palestijnen zeven decennia lang steeds verder uit beeld te doen verdwijnen.

De regering-Trump daarentegen is bruter in de wijze waarop zij hulp wil bewapenen. Amerikaanse functionarissen hebben er niet omheen gedraaid dat zij druk op de Palestijnen willen uitoefenen om hen te dwingen in te stemmen met een in het vooruitzicht gesteld ‘vredesplan’ van Trump, dat als ‘deal of the century’ wordt opgevoerd.

Maar er wacht de Palestijnen een diepere, sinistere agenda dan louter het doen heropleven van eerder mislukte ‘onderhandelingen’ of het toegeven aan de bekende antipathie van de regering-Trump tegenover internationale instellingen. De afgelopen 25 jaar hebben die ‘onderhandelingen’ Israels sluipende overname aan het blikveld onttrokken van het grondgebied van wat een toekomstige Palestijnse staat zou moeten worden. In de woorden van de Palestijnse advocaat Michael Tarazi: Terwijl Israel en de Palestijnen over het verdelen van de pizza spraken, at Israel deze laatste op.

Het team van Trump heeft dus in feite het zogenaamde vredesproces opnieuw opgerakeld op basis van de verhoudingen die Israel de facto heeft gecreëerd. In geval Israel geen compromis wil sluiten, zal Trump de kwesties die te maken hebben met de definitieve status (final status) van het gebied – grenzen, Jeruzalem – en de rechten van de Palestijnse vluchtelingen in het voordeel van de sterkere partij – Israel – regelen. Het enige probleem dat rest is een manier vinden om de Palestijnen tot acceptatie te dwingen.

Als om aan te geven hoe synchroon Washington en Israel inmiddels optrekken, hielden de Israelische premier Benjamin Netanyahoe en de Amerikaanse ambassadeur in Israel, David Friedman, onlangs bijna identieke toespraken. In zijn toespraak tot Amerikaans-joodse leiders merkte Friedman op dat een ‘andere manier van denken’ de overhand had in het Midden-Oosten. ‘Je kunt niet praten zoals je wilt, je moet gewoon sterk zijn,’ zei hij.

De volgende dag herhaalde Netanyahoe die boodschap. Hij twitterde: ‘De zwakkeren worden geslacht en uit de geschiedenis gewist, terwijl de sterkeren ten goede of ten kwade overleven.’ Dat klonk onheilspellend als een soort recept voor de toekomst van de Palestijnen.

Israel heeft zijn grenzen door de etnische zuiveringscampagnes van 1948 en 1967 al aangegeven. Sindsdien heeft het de joodse kolonisten en zijn leger gemobiliseerd om vrijwel alle resterende delen van historisch Palestina over te nemen. Een paar stukjes land op de Westelijke Jordaanoever en het kleine getto van Gaza aan de kust zijn het enige wat voor de Palestijnen overblijft.

Een instemmend knikje van het Witte Huis en Israel zal deze regeling formaliseren door de Westelijke Jordaanoever in fasen te annexeren.

Trump erkende Jeruzalem als de hoofdstad van de Staat Israel door de Amerikaanse ambassade in mei daarheen te verplaatsen. Zelfs al zou een Palestijnse Staat alsnog tot stand komen, dan zal deze een hoofdstad van enige betekenis en een levensvatbare economie missen.

het laatste losse eindje: de vluchtelingen

Enkele jaren geleden deed de Palestijnse president Mahmoud Abbas al afstand van hun recht op terugkeer naar hun oorspronkelijke woonplaatsen – als gesanctioneerd in internationaal recht – in wat inmiddels  Israel is geworden. In plaats daarvan was de vraag of Israel de vluchtelingen vanuit Libanon, Syrië en Jordanië toe zou laten op de Westelijke Jordaanoever en in de Strook van Gaza om burgers van een Palestijnse staat worden. Maar als Israel een Palestijnse staat het bestaansrecht weigert, is zelfs die minimale ambitie gedoemd.

Israel en de Verenigde Staten voorzien een alternatieve oplossing. Zij geven er de voorkeur aan om de UNRWA te ontmantelen en de Palestijnen te laten verdwijnen in de vloed van vluchtelingen, ontstaan uit recente westerse interventies in Irak, Syrië, Libië en Afghanistan. Afgelopen zondag verwelkomde Netanyahoe wat hij noemde een beweging in de Verenigde Staten om ‘de vluchtelingeninstelling te ontmantelen, de fondsen te behouden en de vluchtelingen te helpen rehabiliteren’.

De Verenigde Staten en Israel willen dat de Palestijnse vluchtelingen onder de verantwoordelijkheid vallen van de UNHCR (Office of the United Nations High Commissioner for Refugees), het overkoepelende vluchtelingenagentschap van de VN – of beter nog, onder hun gastland.

In een uitgelekte e-mail van Jared Kushner, de schoonzoon en adviseur van Trump, waarover Foreign Policy deze melding maakte, schreef deze dat het tijd was om ‘de UNRWA op zijn kop te zetten’. Hij voegde eraan toe dat ‘men soms uit strategische overwegingen het risico moet nemen dingen te breken om iets te bereiken’.

De kern van die ontwrichting is het beroven van miljoenen Palestijnen van hun status als vluchteling. De regering Trump publiceert volgens de Israelische media later deze maand een rapport, dat voorstelt om de Palestijnse vluchtelingenbevolking af te ronden op 500.000 – een tiende van het huidige aantal.

Kushner heeft er naar verluidt bij Jordanië op aangedrongen om de status van Jordanië’s twee miljoen Palestijnse vluchtelingen in te trekken, vermoedelijk in ruil voor financiële compensatie door de Verenigde Staten.

Het lijkt erop dat Washington het mandaat van de UNRWA zal blokkeren wanneer dit over twee jaar moet worden verlengd. Als er geen UNRWA is, is er geen Palestijnse vluchtelingenkwestie. En als er geen vluchtelingen zijn, is er niet langer een recht op terugkeer nodig – en is er nog minder druk om te komen tot de vorming van een staat voor de Palestijnen.

Israel en de Verenigde Staten zijn ​​dicht bij hun doel: een volgens internationaal recht politiek conflict dat de Palestijnen begunstigt, omzetten in een economisch probleem onder toezicht van een reeks donoren die door Israel wordt begunstigd.

Jonathan Cook ontving enkele jaren geleden de prestigieuze Martha Gellhorn Special Prize for Journalism; hij is de auteur van Israel and the Clash of Civilisations: Iraq, Iran and the Plan to Remake the Middle East (Londen: Pluto Press, 2008; 192 pp.) en Disappearing Palestine: Israel’s Experiments in Human Despair (Londen: Zed Books, 2008; 224 pp.)