Waar is het massaprotest op de Westelijke Jordaanoever ?

Over deze en andere vragen sprak Omar Hassan met Toufic Haddad – activist, academicus en auteur van Palestine Ltd: Neoliberalism and Nationalism in the Occupied Territory (Londen: I.B. Tauris, 2016; 288 pp.)

De protesten op de Westelijke Jordaanoever liggen – vergeleken bij Gaza – op een lager niveau. Wat is de reden daarvan ?

Israel heeft uiteenlopende belangen in de diverse delen van historisch Palestina en het zet daarom verschillende strategieën in om zijn doeleinden te bereiken.

In Gaza gaat het er het heftigst aan toe omdat dit gebied met het oog op de zionistische aspiraties het minst belangrijk is. Wat betreft de voormalige Israelische premier Yitzhak Rabin – winnaar van de Nobelprijs voor de vrede – mocht Gaza ‘in de zee wegzakken’.

Wat betreft de Westelijke Jordaanoever ligt dat anders. Israel heeft daar belangrijke strategische belangen: het grondgebied is veel groter dan dat van Gaza en het bestaat uit strategisch hooggelegen delen, omvangrijke waterreserves en er zijn historische locaties die belangrijk zijn voor de zionistische beweging om zijn mythe van ‘de terugkeer van het Joodse volk naar het Land Israel’ te bevestigen.

Dat verklaart waarom Israel zich (sinds 1993) onder de dekmantel van het Oslo-proces op de Westelijke Jordaanoever van de Palestijnen heeft ‘afgescheiden’ door op grote schaal te investeren in koloniale bouwprojecten. Met als gevolg dat het aantal joodse kolonisten daar sindsdien is verdrievoudigd. Israel streeft daarbij naar annexatie van de Westelijke Jordaanoever om deze zo te verenigen met de gebieden die het in 1948 in handen heeft gekregen.

Ten tijde van het Oslo-proces hebben Israel en Westerse staten geprobeerd de Westelijke Jordaanoever in vergelijking met Gaza wat welvarender te doen lijken, om zo anti-Oslo krachten de wind uit de zeilen te nemen – waarvan de meest samenhangende HAMAS is.

De Westelijke Jordaanoever kreeg zo een wortel voorgehouden, terwijl Gaza er met de stok stevig van langs kreeg. De logica van dit laatste was om bij Palestijnen de gedachte ingang te doen vinden, dat verzet tegen de Israelische overheersing gedoemd is te mislukken. Hoewel er na 2007 op de Westelijke Jordaanoever sprake is geweest van een nominale verbetering van de economische omstandigheden, is de situatie daar politiek instabiel gebleven. De afgelopen jaren zijn de economische omstandigheden echter verslechterd en is er sprake van een niet minder brute bezetting dan in Gaza – zij het op een andere manier vorm gegeven.

De Westelijke Jordaanoever is ook moeilijker te organiseren. De Israelische bezettingsmacht is daar op de grond aanwezig en valt vrijwel  dagelijks Palestijnse steden en dorpen binnen om onder Palestijnen arrestaties te verrichten. In Gaza is dat sinds de hergroepering in 2005 van de bezettingsmacht achter een hek niet langer het geval, wat het opdoen van verzetservaring en het ontwikkelen van leiderschap ten goede komt. Israel houdt ongeveer 7000 Palestijnse politieke gevangenen vast. De overgrote meerderheid van hen behoort tot de politieke leiding op de Westelijke Jordaanoever. Wanneer zij zich buiten de gevangenismuur zouden kunnen organiseren, zou de Westelijke Jordaanoever er anders uitzien. Israel beseft dit maar al te goed.

Bovendien is er de dynamiek van FATAH – vooral de meerderheid binnen de partij – die loyaal is aan de president van het Palestijns Nationaal Gezag (PNA) Mahmoud Abbas (Abu Mazen), die in naam het Palestijnse bestuur op de Westelijke Jordaanoever controleert. In de ogen van FATAH hebben de Palestijnen de prijs voor het gewapend verzet betaald – en er politieke erkenning mee verworven – en dienen zij een ruïneuze frontale confrontatie met Israel te vermijden.

FATAH denkt dat deze strategie uiteindelijk de zionistische ambities teniet zal doen, omdat Palestijnen – zolang zij overleven en in Palestina georganiseerd als Palestijnen blijven leven – vanuit Israelisch perspectief als ‘niet-Joden’ binnen de ‘Joodse, democratische staat’ zullen blijven. [In het gebied dat zich uitstrekt tussen de Middellandse Zee en de rivier de Jordaan – Palestina – wonen anno 2018 evenveel Palestijnen als joodse Israeli’s; red.].

Deze tegenstrijdigheid zal – aldus FATAH – uiteindelijk uitdraaien ofwel op de vorming van een Palestijnse staat ofwel op de ineenstorting van het zionisme. Daarom zijn de PNA en FATAH niet geïnteresseerd in massamobilisatie op de Westelijke Jordaanoever, gericht tegen de bezetting, omdat deze hun machtspositie zou kunnen bedreigen evenals hun claim de enige legitieme vertegenwoordiger van de Palestijnse strijd te zijn. Beide zijn geïnteresseerd in het handhaven van de status quo en in demobilisatie. Daardoor is er sprake van een slopende, verdeelde situatie binnen de Palestijnse politiek, in het bijzonder op de Westelijke Jordaanoever.

Zie hier voor het hele interview redflag.org.au